16. januar 2026.

Evropska nedelja prevencije raka grlića materice obeležava se i ove godine u Srbiji od 19. do 25. januara. Cilj ove nedelje je da se unapredi informisanost i svest građana o značaju prevencije. Osnovna poruka je da je rak grlića materice maligna bolest koja se može sprečiti.

Rak grlića materice je prepoznat kao ozbiljan javnozdravstveni izazov svuda u svetu. Prema podacima Registra za rak Instituta za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut”, u proseku se u Srbiji svake godine registruje 1133 novoobolele žene, a život izgubi 440 žena. Rak grlića materice se češće javlja nakon 35. godine života. Najveći broj obolelih registruje se kod žena uzrasta od 55 do 59 godina. Rizik od smrtnog ishoda raste posle 50. godine, a najveći je kod žena starijih od 70 godina. Ohrabruje podatak da je u poslednjoj deceniji zabeležen pad mortaliteta od preko 12%, kao rezultat preventivnih mera, unapređene dijagnostike i pravovremenog lečenja.

U Srbiji se od juna 2022. godine sprovodi besplatna preporučena vakcinacija devetovalentnom HPV vakcinom za decu i mlade uzrasta od 9 do 19 godina, a od aprila 2024. godine i za studente uzrasta od 19 do 26 godina u Beogradu, Novom Sadu, Nišu i Kragujevcu. Zaključno sa 31.12.2025. godine protiv HPV-a je u potpunosti vakcinisano 26854 dece uzrasta od 9 do 14 godina, kao i 18760 adolescenata uzrasta od 15 do 19 godina i 4666 studenata uzrasta od 19 do 26 godina.

Organizovani skrining raka grlića materice u Srbiji se sprovodi od 2012. godine i podrazumeva redovne ginekološke preglede sa PAP testom za žene uzrasta od 25 do 64 godine. U 2024. godini rezultati iz 52 doma zdravlja pokazuju da je pregledano 62455 žena, od kojih je 3389 sa pozitivnim nalazom upućeno na dalju dijagnostiku. U toku je druga godina petog ciklusa organizovanog skrininga raka grlića materice. Pored toga, sve veću ulogu ima i HPV testiranje, kao osetljivija metoda ranog otkrivanja infekcije.

Institut za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut”, uz podršku Ministarstva zdravlja u periodu od kraja decembra 2024. do kraja jula 2025. godine, organizovao je i sproveo pilot projekat „Skrining raka grlića materice – istovremeno HPV testiranje i citologija” za 10000 žena, starosti od 30 do 65 godina, sa teritorije Beograda i Niša.

Rezultati projekta pokazuju da je od 10000 testiranih žena pozitivan HPV nalaz imalo 13%, a pozitivan citološki nalaz manje od 4% žena. Pozitivan HPV nalaz, kao i pozitivan citološki nalaz, najčešće su bili zastupljeni u uzrasnoj grupi od 30 do 34 godine. Ukupno 2% testiranih žena imalo je istovremeno pozitivan rezultat HPV i PAP testa (citološkog testa).

U Centru za mikrobiologiju Instituta za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut” obavlja se detekcija prisustva i genotipizacija humanog papiloma virusa (HPV genotipizacija) iz cervikalnog brisa kod žena, odnosno uretralnog brisa kod muškaraca. Žene sa uputom izabranog lekara, specijaliste ginekologije, i muškarci sa uputom izabranog lekara opšte prakse, mogu da obave ovaj mikrobiološki pregled u Centru za mikrobiologiju Instituta za javno zdravlje Srbije. Uzorkovanje se može obaviti u Odseku za prijem uzoraka Centra za mikrobiologiju svakog radnog dana od 7 do 10 časova.

U okviru Evropske nedelje prevencije raka grlića materice, Institut za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut”, uz podršku Ministarstva zdravlja organizuje niz edukativno-promotivnih aktivnosti za mlade u objektima domova učenika srednjih škola u Beogradu, tokom kojih će tim stručnjaka biti dostupan za pitanja i savete svim učenicima o HPV infekciji kao najčešćoj seksualno prenosivoj infekciji, kao i HPV imunizaciji. Učenici – korisnici ovih domova biće obavešteni o mogućnosti besplatne vakcinacije, bez zakazivanja u Institutu za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut” u okviru akcije „Otvorena vrata” u periodu od 19. do 31. januara (radnim danima od 14 do 18 časova).

Takođe, planirana je kontinuirana medicinska edukacija „Značaj multisektorske saradnje u prevenciji oboljenja izazvanih humanim papiloma virusom” u Institutu za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut”. Tokom edukacije je predviđeno da se sa učesnicima podele informacije o učestalosti HPV infekcije, načinima prenosa HPV i merama prevencije raka grlića materice.