Info
Plavi mart – mesec podizanja svesti o značaju ranog otkrivanja kolorektalnog karcinoma
04. mart 2026.
U mnogim zemljama širom sveta se posebnim i fokusiranim javnozdravstvenim kampanjama obeležava mesec mart kao period posvećen podizanju svesti o kolorektalnom karcinomu (Colorectal Cancer Awareness Month), sa ciljem informisanja javnosti o značaju prevencije, ranog otkrivanja i blagovremenog lečenja ove bolesti. U skladu sa tim, kao simbol za skretanje pažnje na značaj prevencije i ranog otkrivanja ove bolesti koristi se tamno plava traka koja ujedno predstavlja i znak solidarnosti sa obolelima i njihovim porodicama, ali i poziv na odgovornost i brigu o sopstvenom zdravlju.
Prema poslednjim podacima Instituta za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut”, u 2024. godini u Srbiji je od kolorektalnog karcinoma oboleo 3271 muškarac i 2077 žena, što ukupno iznosi 5348 novoobolelih osoba. Od ove bolesti je preminulo 1570 muškaraca i 973 žene, odnosno ukupno 2543 osobe. Kolorektalni karcinom u ukupnoj populaciji, kao i kod muškaraca, zauzima drugo mesto po učestalosti obolevanja i po smrtnosti od malignih bolesti, dok je kod žena na trećem mestu po obolevanju i po smrtnosti.
Kolorektalni karcinom je maligna bolest koja nastaje u debelom crevu ili rektumu i spada među najčešće maligne bolesti kod oba pola. Rizik od obolevanja raste sa godinama života, posebno nakon 50. godine. Pored toga, značajni faktori rizika su porodična istorija kolorektalnog karcinoma ili polipa, hronične zapaljenske bolesti creva, fizička neaktivnost, gojaznost, nepravilna ishrana sa povećanim unosom crvenog i prerađenog mesa, pušenje i prekomerna konzumacija alkohola. Bolest se najčešće razvija postepeno, iz benignih izraslina sluzokože – polipa, koji tokom više godina mogu prerasti u maligni tumor.
Upravo ovako spor tok razvoja bolesti omogućava blagovremeno otkrivanje i uklanjanje promena pre nego što dođe do nastanka karcinoma, što ovu bolest čini jednim od retkih maligniteta čije se nastajanje u velikoj meri može sprečiti preventivnim skrining pregledima, a u našoj zemlji kroz Nacionalni program ranog otkrivanja kolorektalnog karcinoma koji se sprovodi od 2012. godine.
Skrining predstavlja otkrivanje do tada neprepoznate bolesti, korišćenjem skrining testa u prividno zdravoj populaciji koja ne pokazuje znake bolesti. Domovi zdravlja pozivaju muškarce i žene starosti 50 do 74 godine na testiranje. Za testiranje se koristi imunohistohemijski Fit test koji detektuje nevidljive tragove krvi u stolici, a potreban je jedan uzorak stolice, bez prethodnih dijeta. Osobe kod kojih je skrining test pozitivan upućuju se na dodatnu dijagnostiku odnosno kolonoskopiju koja predstavlja zlatni standard u dijagnostici, jer omogućava direktan uvid u sluzokožu debelog creva, uz mogućnost biopsije i uklanjanja eventualno otkrivenih polipa tokom istog pregleda. Osobe kod kojih je skrining test negativan, lekar iz doma zdravlja poziva na pregled za dve godine.
Redovnim učešćem u skriningu moguće je rano otkrivanje bolesti, a ukoliko se kolorektalni karcinom otkrije na vreme, šanse za izlečenjem su najveće.
Povodom nastupajućeg meseca marta posvećenog podizanju svesti o značaju ranog otkrivanja kolorektalnog karcinoma, Kancelarija za skrining raka je izradila novi promotovni materijal u formi lifleta i postera dizajniranih u tamno plavoj boji, sa jasnim i upečatljivim porukama koje naglašavaju značaj prevencije i važnost skrining pregleda, sa ciljem da se što veći broj ljudi podstakne na testiranje.
Na taj način koristi se prilika da se zajedničkim aktivnostima građana, institucija i organizacija prenesu jasne poruke da su informisanost i odgovornost u kombinaciji sa zdravim životnim navikama i redovnim preventivnim pregledima ključni koraci u očuvanju zdravlja pojedinca, ali i društva u celini.
Poster Skrining kolorektalnog karcinoma
